- Frankrijk heeft een strategie voor digitale soevereiniteit in gang gezet, die onder meer inhoudt dat Windows voor administratie wordt afgeschaft en Linux en vrije software worden omarmd.
- DINUM coördineert een interministerieel plan dat vereist dat elk ministerie een routekaart indient om de afhankelijkheid van niet-Europese leveranciers te verminderen.
- Tools zoals Tchap, Visio en FranceTransfert vervangen de diensten van Microsoft en Google, nu het platform voor gezondheidsgegevens overstapt op oplossingen die als betrouwbaar worden beschouwd.
- Het doel is om de controle over data, infrastructuur en belangrijke technologische beslissingen terug te winnen, en tegelijkertijd het Europese digitale ecosysteem te ondersteunen.
Frankrijk heeft een resolute stap gezet op het gebied van digitale soevereiniteit en plaatst daarmee een beslissing centraal in het debat die jarenlang door veel regeringen slechts halfslachtig werd overwogen: het uitfaseren van Windows op computers van de overheid ten gunste van Linux en andere open source softwareoplossingen. Dit is niet zomaar een technische verandering, maar een politieke, economische en veiligheidsstrategie die gericht is op het verminderen van de afhankelijkheid van grote technologieleveranciers van buiten de EU, met name die uit de Verenigde Staten.
Deze stap, onder leiding van het Interministerieel Directoraat voor Digitale Zaken (DINUM), maakt deel uit van een breder offensief om de controle over de cruciale data, infrastructuur en tools van de staat terug te winnen . Het gaat niet alleen om het stoppen met het gebruik van Windows op openbare computers: het plan omvat ook kantoorsoftwarepakketten, videoconferentieplatforms, berichtenverkeer, bestandsoverdracht, databases, virtualisatiesystemen, cybersecuritytools en zelfs gezondheidszorgdiensten. Dit alles wordt gecoördineerd op interministerieel niveau en afgestemd op de Europese agenda voor digitale soevereiniteit.
Waarom Frankrijk Windows wil verlaten en overstappen op Linux
Het uitgangspunt is duidelijk: de Franse overheid vindt het onhoudbaar om te vertrouwen op tools waarover zij geen controle heeft wat betreft regelgeving, prijsstelling of technologische ontwikkeling . Windows, als een proprietair besturingssysteem ontwikkeld door Microsoft, en tools zoals BitLocker zijn al jaren de de facto standaard in overheden en bedrijven, maar vormen tegelijkertijd een bron van strategische kwetsbaarheden voor diegenen die niet de macht hebben om hun eigen koers te bepalen.
David Amiel, minister van Openbare Zaken en Financiën, heeft deze zorg zeer direct geuit en verklaard dat Frankrijk niet langer kan accepteren dat zijn data, infrastructuur en strategische beslissingen worden gedicteerd door oplossingen die van buiten Europa worden beheerd . Dit omvat zowel het besturingssysteem als de diensten die dit ondersteunen: datahosting, productiviteitssuites, communicatie en zelfs platforms voor kunstmatige intelligentie.
Vanuit het perspectief van de overheid creëert de hegemonie van grote Amerikaanse technologiebedrijven een structurele afhankelijkheidsrelatie . Deze afhankelijkheid vertaalt zich in een gebrek aan manoeuvreerruimte op gevoelige kwesties zoals licentiekosten, wijzigingen in abonnementsmodellen, privacybeleid, updatebeheer en integratie met andere systemen. Door te investeren in Linux en vrije software wil Frankrijk een ecosysteem opbouwen waarin het direct invloed kan uitoefenen op standaarden, ontwikkeling en geavanceerde beveiliging van Linux.
Daarbij komt nog de geopolitieke context: de Europese Unie dringt al jaren aan op de versterking van haar digitale soevereiniteit , met name sinds de regering-Trump, die als vijandig werd beschouwd ten opzichte van bepaalde EU-belangen en nauw verbonden was met de Amerikaanse techreuzen. Het Franse besluit is niet zomaar uit de lucht komen vallen, maar past in deze trend naar meer autonome, controleerbare en, voor zover mogelijk, Europese technologieën.
De rol van DINUM en het interministerieel seminar
De belangrijkste technische en organisatorische drijvende kracht achter deze transitie is het Interministerieel Directoraat voor Digitale Zaken (DINUM), het orgaan dat het digitale beleid van de Franse staat coördineert . Het was DINUM dat, bijna een jaar na de aankondiging van de intentie om open source software te omarmen, een belangrijk interministerieel seminar organiseerde om het actieplan af te ronden.
De bijeenkomst bracht ministers, grote publieke omroepen, overheidsinstanties, particuliere bedrijven en andere belanghebbenden in het Franse digitale ecosysteem samen . Het doel was om verder te gaan dan het bespreken van digitale soevereiniteit als abstract concept en het debat concreet te maken: welke specifieke instrumenten zullen worden vervangen, binnen welk tijdsbestek, door welke alternatieven en via welke methoden van intersectorale samenwerking.
Het seminar, georganiseerd door DINUM in samenwerking met het directoraat-generaal voor het bedrijfsleven, het Franse nationale agentschap voor cyberbeveiliging en het directoraat-generaal voor overheidsaanbestedingen, resulteerde in een eerste reeks concrete maatregelen. De belangrijkste was de formele aankondiging van de uitfasering van Windows ten gunste van Linux-werkstations binnen de eigen diensten van DINUM , waarmee de migratie binnen de organisatie een voortrekkersrol zal spelen.
Deze aanpak beperkt zich niet tot het geïsoleerd wijzigen van besturingssystemen. DINUM pleit voor een werkwijze gebaseerd op samenwerkingsverbanden tussen ministeries, grote overheidsinstanties en particuliere bedrijven , waarbij gebruik wordt gemaakt van interoperabiliteitsstandaarden en wat zij "digitale commons" noemen, zoals open projecten als Open-Interop en OpenBuro. Het idee is dat technologische modernisering niet gefragmenteerd moet raken door administratieve silo's, maar juist op een gecoördineerde manier moet verlopen.
Parallel daaraan is overeengekomen dat elk ministerie en de belangrijkste daaraan verbonden agentschappen een eigen routekaart moeten ontwikkelen om de afhankelijkheid van niet-Europese leveranciers te verminderen. Deze plannen moeten vóór de herfst gereed zijn en zullen worden geïntegreerd in een gezamenlijke strategie, gecoördineerd door DINUM, om investeringen te prioriteren en te plannen en overlappingen te voorkomen.
Linux als basis voor de nieuwe werkstations van de overheid.
Een van de punten die de meeste aandacht heeft getrokken, is het besluit om Linux als besturingssysteem voor de computers van de directie te gaan gebruiken. DINUM heeft officieel aangekondigd dat het Windows verlaat en overstapt op "werkstations die draaien op het Linux-besturingssysteem ", een formulering die duidelijk maakt dat het niet om een eenmalige proef gaat, maar om een structurele verandering.
De overheid heeft vooralsnog niet bekendgemaakt welke Linux-distributies worden overwogen of wat het exacte tijdschema voor de migratie zal zijn . Deze voorzichtigheid is begrijpelijk: de keuze voor een distributie brengt beslissingen met zich mee over ondersteuning, beveiliging, compatibiliteit met bestaande hardware, training voor overheidsmedewerkers en de relatie met leveranciers die professionele diensten voor die platforms kunnen aanbieden.
Om de weg vrij te maken, hebben de overheidsdienst voor aanbestedingen en het directoraat-generaal voor het bedrijfsleven de opdracht gekregen een uitgebreide inventarisatie te maken van de huidige afhankelijkheden . Dit omvat het in kaart brengen van welke kritieke software momenteel in gebruik is, welke applicaties strikt aan Windows gebonden zijn, welke probleemloos op Linux kunnen draaien (of via compatibiliteitstools), en welke maatwerkontwikkelingen nodig zijn.
Met die inventarisatie in handen zal een realistisch transitieplan worden opgesteld, met opeenvolgend gefaseerde stappen. TechCrunch heeft aangegeven dat de eerste migratiegolf zal beginnen met de eigen teams van DINUM , wat logisch is: zij zijn het meest vertrouwd met de technische omgeving en kunnen dienen als testomgeving voordat de verandering wordt uitgebreid naar minder technologisch geavanceerde ministeries.
Hoewel er nog geen concrete data zijn vastgesteld, zijn de politieke boodschappen ondubbelzinnig. Zowel David Amiel als Anne Le Hénanff, de staatssecretaris voor kunstmatige intelligentie en digitale technologie, hebben herhaald dat "digitale soevereiniteit geen optie is, maar een strategische noodzaak ". Door Linux centraal te stellen in deze strategie, wil Frankrijk meer manoeuvreerruimte creëren, de veiligheid versterken en ecosystemen ontwikkelen die niet ondergeschikt zijn aan de dictaten van één enkel bedrijf.
Naast het besturingssysteem: samenwerkingssuite en communicatie
De Franse beweging beperkt zich niet tot het besturingssysteem. De overheid vervangt ook tools van Microsoft, Google en andere Amerikaanse leveranciers door eigen of open-source oplossingen , met name op gevoelige gebieden zoals communicatie, samenwerking en het delen van documenten.
Een treffend voorbeeld is het besluit van de Caisse Nationale d'Assurance Maladie (CNAM), het nationale ziektekostenverzekeringsfonds, om tienduizenden medewerkers over te zetten naar de tools van het interministeriële digitale platform . Deze tools omvatten Tchap voor instant messaging, Visio voor videogesprekken en FranceTransfert voor veilige bestandsoverdracht.
Deze applicaties maken deel uit van een soort 'openbaar pakket' dat is ontworpen om diensten zoals Microsoft Teams, Zoom, Google Meet of commerciële oplossingen voor bestandsoverdracht te vervangen . Het doel is dat interne overheidscommunicatie, en een aanzienlijk deel van de externe communicatie, plaatsvindt via infrastructuren die voldoen aan de door de Franse autoriteiten vastgestelde beveiligingsnormen en die idealiter in Europa worden gehost en beheerd.
Minister Amiel onthulde zelf dat Visio al zo'n 40.000 gebruikers had en streefde ernaar om binnen twee jaar 200.000 gebruikers te bereiken . Een van de eersten die deze tool in gebruik nam, was het Nationaal Centrum voor Wetenschappelijk Onderzoek (CNRS), waarvan de onderzoekers platforms zoals Zoom moesten opgeven voor hun wetenschappelijke en administratieve videogesprekken.
Naarmate de uitrol van Linux op de werkvloer vordert, wordt verwacht dat deze samenwerkingsoplossingen native geïntegreerd zullen worden in werkstations in de publieke sector . Daarbij zullen traditionele Office 365- of Google Workspace-clients worden vervangen door gratis alternatieven of oplossingen die specifiek voor de publieke sector zijn ontworpen. Sommige lokale overheden, zoals Lyon, hebben al stappen in deze richting gezet door Linux-distributies en OnlyOffice in een aantal van hun kantoren te installeren.
De gezondheidsdimensie en het beheer van kritieke gegevens
De Franse strategie richt zich met name op de gezondheidszorg, een van de meest gevoelige sectoren vanuit het oogpunt van gegevensbescherming. De regering heeft aangekondigd dat het nationale platform voor gezondheidsgegevens zal worden gemigreerd naar een oplossing die als "betrouwbaar" wordt beschouwd op het gebied van cloudbeveiliging , met als doel de vertrouwelijkheid en controlegaranties te maximaliseren.
In deze context is het CNAM een belangrijk voorbeeld geworden om aan te tonen dat de overstap naar propriëtaire en open-source tools op grote schaal haalbaar is . De eerste 8.000 agenten – een aantal dat in andere persberichten oploopt tot 80.000 wanneer de uitrol van het interministeriële platform wordt besproken – werken al met Tchap, Visio en FranceTransfert, waardoor de prestaties, gebruiksvriendelijkheid en interoperabiliteit met andere overheidssystemen in de praktijk kunnen worden getest.
Een van de onderliggende boodschappen van dit beleid is dat het simpelweg veranderen van het besturingssysteem onvoldoende is als de gegevens opgeslagen blijven in cloudopslagplatformen of software die van buiten Europa wordt beheerd . De beslissing over de nieuwe oplossing voor het zorgplatform is daarom niet alleen een technische kwestie, maar beantwoordt ook aan criteria van soevereiniteit, naleving van regelgeving en, waarschijnlijk, ondersteuning van het Europese technologie-ecosysteem.
De Franse autoriteiten koppelen deze beslissingen aan recente circulaires over digitale overheidsaanbestedingen, die prioriteit geven aan de invoering van oplossingen die als betrouwbaar en, waar mogelijk, open en controleerbaar worden beschouwd . Deze combinatie – Linux op werkstations, eigen samenwerkingstools en dataplatformen onder Europees beheer – is bedoeld om een samenhangend kader voor digitale soevereiniteit te creëren, waarbij elk onderdeel de andere versterkt.
Hoewel de details van de uiteindelijke architectuur nog niet openbaar zijn gemaakt, is het duidelijk dat de Franse overheid de gezondheidszorgsector gebruikt als speerpunt om de beste praktijken op het gebied van beveiliging, gegevensbeheer en vermindering van afhankelijkheid te consolideren . Het succes of falen van deze projecten zal grotendeels bepalen hoe geloofwaardig de strategie is op andere gebieden, zoals justitie, defensie en onderwijs.
Een interministeriële strategie voor digitale soevereiniteit
Afgezien van de specifieke aankondigingen is het vooral belangrijk dat Frankrijk een interministeriële strategie heeft ontwikkeld om de afhankelijkheid van niet-Europese leveranciers te verminderen . Deze strategie is gebaseerd op de coördinatie van DINUM, maar vereist de actieve betrokkenheid van elk ministerie en de belangrijkste overheidsinstanties die daaronder vallen.
In de praktijk betekent dit dat elk ministerie vóór de herfst een eigen actieplan moet indienen , waarin gedetailleerd wordt beschreven welke tools het gebruikt, op welke leveranciers het vertrouwt en welke Europese of open-source alternatieven kunnen worden geïmplementeerd. De prioriteitsgebieden reiken verder dan het besturingssysteem: werkstations, samenwerkingstools, antivirusoplossingen, platforms voor kunstmatige intelligentie, databases, virtualisatiesoftware en zelfs netwerkapparatuur worden allemaal onder de loep genomen.
Om deze transitie te vergemakkelijken en te voorkomen dat elke organisatie onafhankelijk opereert, is de regering van plan om vanaf juni 2026 de eerste "digitale sectorbijeenkomsten" te organiseren . Tijdens deze bijeenkomsten kunnen ministeries, technologiebedrijven, publieke omroepen en andere belanghebbenden coalities vormen en een potentiële alliantie voor Europese digitale soevereiniteit ontwerpen.
Deze coalitieaanpak is erop gericht de overheid niet alleen als klant te positioneren, maar ook als aanjager van een industrieel en technologisch ecosysteem dat reële alternatieven kan bieden voor de dominante platforms. Als verschillende ministeries behoeften en normen delen, zullen herbruikbare oplossingen, gezamenlijke projecten en schaalvoordelen gemakkelijker ontstaan, waardoor verandering haalbaar wordt.
Uiteindelijk geeft de Franse aanpak een krachtige boodschap af: digitale soevereiniteit wordt net zozeer opgebouwd door beslissingen over overheidsaanbestedingen als door beleid dat innovatie bevordert en vrije software ondersteunt . Overstappen van Windows naar Linux is slechts een deel van het proces; de essentiële stap is het herzien van de relatie van de staat met technologie, zodat de kritieke infrastructuur niet afhankelijk is van externe partijen die de spelregels van de ene op de andere dag kunnen veranderen.
De combinatie van interministeriële seminars, sectorale routekaarten en branchefora wijst op een transformatie op de lange termijn, een transformatie die niet binnen enkele maanden zal zijn afgerond, maar al onomkeerbare stappen heeft gezet . De aankondiging van de terugtrekking van Windows bij DINUM heeft een theoretisch debat omgezet in een concreet project, met technische, organisatorische en politieke implicaties die andere Europese landen nauwlettend zullen volgen.
Kijkend naar de reeks maatregelen en verklaringen, is het duidelijk dat Frankrijk heeft besloten om van retoriek naar actie over te gaan op het gebied van digitale soevereiniteit, met Linux en open source software als de ruggengraat van de strategie. De overstap van Windows naar Linux op werkstations, de adoptie van tools zoals Tchap, Visio en FranceTransfert, de migratie van het dataplatform voor de gezondheidszorg naar als betrouwbaar beschouwde oplossingen en de interministeriële coördinatie markeren een ingrijpende verandering in de manier waarop de staat zijn relatie met technologie begrijpt. Hoewel er nog enkele vragen openstaan – wat het precieze tijdschema zal zijn, welke distributies zullen worden gekozen, welke interne weerstand zal er ontstaan – is de beweging al verder gegaan dan louter aankondigingen en is het een doorlopend proces geworden dat, indien succesvol, het technologische landschap van de Franse publieke sector ingrijpend zou kunnen veranderen.
